Mszyce skrzydlate i nieskrzydlate to nie dwa różne szkodniki, lecz różne formy tego samego owada. Skrzydła pojawiają się głównie wtedy, gdy kolonia musi się rozprzestrzenić i zasiedlić kolejne rośliny.
Dlaczego mszyce mają skrzydła?
Mszyce wykazują polimorfizm, czyli zdolność do występowania w kilku postaciach. W jednej kolonii mogą pojawić się osobniki bezskrzydłe, które pozostają na roślinie, oraz skrzydlate, zdolne do lotu. Nie oznacza to zmiany gatunku. Jest to reakcja populacji na warunki panujące w otoczeniu.
Forma bezskrzydła dobrze sprawdza się tam, gdzie znajdują się zasoby pokarmu. Takie mszyce pobierają soki roślinne, rozmnażają się i stopniowo zwiększają liczebność kolonii. Gdy na jednej roślinie robi się tłoczno, pogarsza się jakość pokarmu albo roślina zaczyna słabnąć, część potomstwa może rozwinąć skrzydła.
Uskrzydlone osobniki opuszczają wtedy dotychczasowe miejsce i szukają nowych roślin żywicielskich. Ten proces nazywa się migracją. Skrzydlate mszyce pełnią więc w kolonii funkcję rozprzestrzeniającą, a nie tylko żerującą.
| Cecha | Forma bezskrzydła | Forma skrzydlata |
|---|---|---|
| Główna rola | Żerowanie i rozmnażanie w miejscu | Rozprzestrzenianie populacji i zasiedlanie nowych roślin |
| Mobilność | Porusza się głównie po roślinie | Może przemieszczać się w locie |
| Rola w kolonii | Zwiększa liczebność kolonii na zajętej roślinie | Zakłada lub powiększa kolonie w innych miejscach |
| Typowa lokalizacja | Gęste skupiska na młodych pędach i spodniej stronie liści | Roślina, na której może rozpocząć nowe żerowanie, oraz otoczenie kolonii |
Obecność skrzydlatych osobników nie zawsze oznacza nagłe załamanie kondycji rośliny. Często jest jednak sygnałem, że kolonia intensywnie się rozwija, jest zagęszczona albo szuka świeżych zasobów pokarmowych.
Jak rozpoznać mszyce skrzydlate i nieskrzydlate?
Najłatwiej zacząć od sprawdzenia, czy owad ma przezroczyste skrzydła złożone nad odwłokiem. Przy obserwacji gołym okiem pomocne są również sylwetka i zachowanie. Kolor nie jest pewnym kryterium, ponieważ zależy od gatunku. Mszyce mogą być między innymi zielone, czarne, szare, żółtawe lub różowawe.
W ogrodzie najszybciej odróżnisz obie formy po kilku cechach:
- Wielkość i sylwetka – bezskrzydłe mszyce bywają bardziej krępe i nieco większe, natomiast skrzydlate zwykle mają smuklejszy tułów oraz wyraźnie wydłużoną sylwetkę.
- Skrzydła – u form uskrzydlonych widoczne są dwie pary delikatnych, przezroczystych skrzydeł, często składanych wzdłuż ciała.
- Zachowanie – bezskrzydłe pozostają zwykle w skupiskach i powoli przemieszczają się po pędach lub liściach, a skrzydlate częściej odrywają się od rośliny i przelatują.
- Miejsce występowania – formy bezskrzydłe najczęściej tworzą kolonie na młodych przyrostach, ogonkach liściowych i spodniej stronie liści.
- Reakcja na dotyk – skrzydlate osobniki szybciej opuszczają kolonię lub próbują odlecieć, podczas gdy bezskrzydłe częściej pozostają na roślinie.
Sama obecność skrzydeł nie pozwala oznaczyć konkretnego gatunku. Do identyfikacji gatunkowej potrzebne byłyby także inne cechy, takie jak dokładna budowa ciała, roślina żywicielska i pora występowania. W przypadku zwykłej oceny zagrożenia w ogrodzie najważniejsze jest jednak rozpoznanie kolonii oraz jej aktywności.
Notatka ekspercka: skrzydlate mszyce częściej trafiają na żółte pułapki lepowe, ponieważ przemieszczają się aktywnie w poszukiwaniu nowych roślin. Taka pułapka pomaga wykryć migrację, ale nie zastępuje oględzin liści i młodych pędów.
Co obecność skrzydlatych mszyc oznacza dla rośliny?
Obie formy pobierają soki roślinne, więc obie mogą osłabiać roślinę. Mszyce bezskrzydłe zwykle powodują lokalne zagęszczenie kolonii, skrzydlate zaś zwiększają ryzyko pojawienia się szkodnika na kolejnych okazach. Ich odlot może być szczególnie istotny w uprawach, gdzie rośliny stoją blisko siebie.
Przy ocenie sytuacji nie należy skupiać się wyłącznie na liczbie skrzydeł. Sprawdź, czy liście są zwinięte, młode pędy zdeformowane, a na powierzchni rośliny pojawia się lepka spadź. Obserwacja skrzydlatych osobników powinna skłonić do dokładniejszego monitoringu także sąsiednich roślin.
Najważniejsze rozróżnienie jest funkcjonalne: mszyce bezskrzydłe przede wszystkim rozwijają kolonię w jednym miejscu, a skrzydlate pomagają jej przenosić się dalej. Forma nie zmienia faktu, że owad żeruje na roślinie i może powodować szkody, dlatego ocenę oraz działania ochronne trzeba prowadzić wobec całej kolonii, a nie tylko wobec osobników ze skrzydłami.
