Dokarmianie ptaków latem jest co do zasady odradzane. W ciepłych miesiącach ptaki powinny korzystać z naturalnego pokarmu, a karmniki mogą sprzyjać przenoszeniu chorób, zwłaszcza trichomonadozy. Jeśli mimo to chcesz je wesprzeć, ogranicz ilość pokarmu, zapewnij wodę i rygorystycznie dbaj o higienę.
Dlaczego letnie dokarmianie jest ryzykowne?
Wiosną, latem i wczesną jesienią ptaki zwykle mają dostęp do owadów, larw, nasion, pąków i owoców. Ich dieta jest wtedy różnorodna i dopasowana do potrzeb organizmu, także w okresie wychowywania młodych. Inaczej wygląda sytuacja zimą, gdy mróz i śnieg ograniczają możliwość żerowania, a zapotrzebowanie energetyczne rośnie.
Karmnik skupia wiele osobników na małej przestrzeni. Ptaki stykają się z tym samym pokarmem, wodą, odchodami i powierzchniami, na których pozostają płyny ustrojowe. Wysoka temperatura oraz wilgoć przyspieszają psucie się resztek, dlatego letni karmnik może stać się miejscem łatwego przekazywania patogenów.
Największym zagrożeniem nie jest samo pojedyncze ziarno, lecz koncentracja wielu ptaków wokół wspólnego źródła pokarmu i wody.
Szczególne znaczenie ma trichomonadoza, czyli choroba pasożytnicza przenoszona między innymi przez ślinę i inne płyny. Zakażenie może nastąpić podczas wspólnego żerowania lub korzystania z poidła. Choroba dotyka zwłaszcza łuszczaków, w tym dzwońców, których populacje w niektórych regionach wyraźnie się zmniejszyły. Z tego powodu RSPB zaleca sezonowe zdejmowanie karmników z ziarnem i orzechami, zamiast całorocznego utrzymywania dużych skupisk ptaków.
Jak pomagać ptakom latem?
Najbezpieczniejszym wsparciem jest zapewnienie ptakom dostępu do świeżej wody oraz stworzenie warunków, w których same znajdą naturalny pokarm. W czasie długotrwałej suszy płytkie poidło może być bardziej potrzebne niż karmnik, ale wymaga codziennej wymiany wody i mycia naczynia.
Jeżeli w wyjątkowej sytuacji zdecydujesz się na dokarmianie, podawaj niewielkie ilości pokarmu białkowego lub tłuszczowego, tak aby nic nie zalegało. Można rozważyć larwy owadów, niewielką ilość łoju albo niesolonego tłuszczu przeznaczonego dla dzikich ptaków. Nie powinno się tworzyć dużej, stale dostępnej stołówki.
Najważniejsze różnice między rozwiązaniami przedstawia poniższe zestawienie:
| Praktyka | Dlaczego? | Zalecenie |
|---|---|---|
| Duże porcje ziaren i orzechów | Przyciągają wiele ptaków w jedno miejsce i zwiększają ryzyko transmisji patogenów. | Latem ograniczyć lub zrezygnować. |
| Niewielka ilość larw albo niesolonego tłuszczu | Może stanowić doraźne wsparcie, ale także wymaga kontroli i szybkiego usuwania resztek. | Stosować tylko wyjątkowo i w małych porcjach. |
| Świeża woda w płytkim poidle | Pomaga podczas upałów i suszy, o ile naczynie jest czyste. | Wymieniać codziennie i regularnie myć. |
| Chleb, resztki kuchenne i żywność solona | Mają niską wartość żywieniową, mogą szybko pleśnieć i szkodzić ptakom. | Nie podawać nigdy. |
Podczas letniego dokarmiania szczególnie ważne są produkty, które nie zalegają długo i nie zawierają soli ani przypraw:
- Larwy owadów podawane w małych ilościach.
- Niesolony łój lub tłuszcz przeznaczony dla dzikich ptaków.
- Świeża woda w płytkim, łatwym do mycia poidle.
- Naturalne nasiona i owady dostępne dzięki roślinom w ogrodzie.
Chleb nie jest bezpiecznym pokarmem dla ptaków. Nie należy podawać również spleśniałych produktów, resztek obiadu, żywności smażonej, słonej ani przetworzonej. W przypadku ptactwa wodnego regularne dokarmianie pieczywem może przyczyniać się do problemów zdrowotnych, w tym deformacji określanej jako anielskie skrzydło.
Naturalna ptasia stołówka zamiast karmnika
Lepszą strategią niż wykładanie jedzenia jest posadzenie roślin, które zapewniają ptakom pokarm i schronienie. Rodzime krzewy przyciągają owady w sezonie lęgowym, a później dostarczają nasion lub owoców. Pokarm jest wtedy rozproszony, więc ptaki nie muszą tłoczyć się przy jednym karmniku.
W ogrodzie mogą sprawdzić się między innymi jarząb pospolity, głóg, dzika róża, bez czarny, bez koralowy, kalina koralowa, dereń i tarnina. Warto pozostawić także część traw oraz roślin nasiennych, takich jak słonecznik, osty, rudbekie czy jeżówki. Takie nasadzenia wspierają nie tylko ptaki, lecz także owady i inne elementy lokalnej bioróżnorodności.
Naturalne siedlisko nie zastępuje całkowicie pomocy w czasie surowej zimy, ale latem jest zwykle właściwszym sposobem wspierania ptaków niż stałe dosypywanie ziaren. Zimą, gdy pojawią się długotrwałe mrozy lub pokrywa śnieżna, można wrócić do sezonowego dokarmiania, zachowując zasady higieny.
Jak dbać o higienę poidła i karmnika?
Jeśli karmnik lub poidło pozostają w ogrodzie, ich czystość trzeba kontrolować codziennie. Zauważenie apatycznego ptaka, trudności z przełykaniem albo wielu martwych osobników w pobliżu powinno skłonić do natychmiastowego przerwania dokarmiania, usunięcia pokarmu i dokładnego umycia wyposażenia.
Krótka lista zasad bezpieczeństwa wygląda tak:
- Wymieniaj wodę w poidle codziennie, szczególnie podczas upałów.
- Usuwaj niezjedzony, wilgotny lub zepsuty pokarm.
- Regularnie myj karmnik i poidło, a po czyszczeniu dokładnie je osusz.
- Nie wykładaj jedzenia na płaskich powierzchniach, na których łatwo gromadzą się odchody i resztki.
- Przy podejrzeniu choroby zdejmij karmnik i nie przyciągaj kolejnych ptaków do jednego miejsca.
Zdjęcie karmnika latem często jest rozsądniejszym aktem troski niż jego ciągłe uzupełnianie. Najlepszą pomocą pozostają czysta woda, rodzime rośliny i środowisko, w którym ptaki mogą żerować bez tłoczenia się wokół wspólnego źródła pokarmu.
