Większość drzew iglastych zachowuje igły przez zimę. To nie przypadek, lecz przystosowanie do mrozu i tak zwanej suszy fizjologicznej, czyli sytuacji, gdy zamarznięta gleba ogranicza pobieranie wody. Wyjątkiem są między innymi modrzew i metasekwoja, które jesienią zrzucają igły.
Dlaczego iglaki nie gubią igieł na zimę?
Zimozieloność pozwala drzewu zachować zdolność do fotosyntezy także poza sezonem wegetacyjnym, gdy tylko temperatura i dostęp do wody na to pozwalają. Igły są jednak zbudowane inaczej niż szerokie liście drzew liściastych. Mają niewielką powierzchnię, zawierają mniej wody i są wyposażone w warstwy ograniczające jej utratę.
Zimą roślina może cierpieć z powodu suszy fizjologicznej. Woda znajduje się w glebie, ale przy ujemnej temperaturze korzenie nie mogą pobierać jej równie łatwo. Jednocześnie słońce i wiatr powodują parowanie z części nadziemnych. Budowa igieł zmniejsza to obciążenie.
Najważniejsze cechy igieł, które pomagają przetrwać mroźne i suche miesiące, to:
- Gruba kutykula – woskowa warstwa ogranicza parowanie i chroni tkanki przed niekorzystnymi warunkami.
- Mała powierzchnia igły – wąski kształt oznacza mniejszą powierzchnię utraty wody niż w przypadku dużego liścia.
- Zagłębione aparaty szparkowe – ich położenie utrudnia szybkie uchodzenie pary wodnej.
- Odprowadzanie wody do niższych części rośliny – wraz ze spadkiem temperatury woda jest przemieszczana tak, aby ograniczyć ryzyko uszkodzenia tkanek.
Igły tworzą też zwykle lżejszą koronę niż szerokie liście. Dzięki temu gałęzie są mniej narażone na obciążenie śniegiem. Zimozieloność nie oznacza jednak pełnej odporności na mróz. Gatunek, stanowisko, wiatr, wilgotność podłoża i kondycja konkretnej rośliny nadal mają znaczenie.
Jakie drzewa iglaste wybrać do ogrodu?
Do ogrodu można wybrać wiele zimozielonych gatunków, ale ich wymagania i docelowy pokrój znacznie się różnią. Sosny dobrze sprawdzają się jako większe drzewa soliterowe, jodły budują regularne, stożkowate korony, a odmiany płaczące przyciągają uwagę nietypowym układem pędów.
| Gatunek | Pokrój | Główne wymagania |
|---|---|---|
| Sosna czarna | W młodości zwarta, z wiekiem szeroka i parasolowata | Stanowisko słoneczne, przeciętna gleba, dobra odporność na mróz |
| Sosna himalajska | Wysoka, często płacząca, z długimi zwisającymi igłami | Stanowisko jasne, przepuszczalne podłoże, miejsce osłonięte od silnych wiatrów |
| Cyprysik nutkajski ‘Pendula’ | Wąski lub płaczący, ze zwisającym wierzchołkiem | Przeciętna gleba, stanowisko zapewniające dobrą ekspozycję rośliny |
| Jodła koreańska | Regularny, stożkowaty pokrój | Żyzne, umiarkowanie wilgotne i przepuszczalne podłoże |
| Cedr himalajski ‘Golden Horizon’ | Stożkowaty, z długimi żółtymi lub żółtozielonymi igłami | Miejsce zaciszne i osłonięte, ponieważ roślina jest wrażliwa na mróz |
Sosna czarna jest dużym, szybko rosnącym drzewem. Według dostarczonych opisów po około 30 latach może osiągnąć nawet 10 m wysokości. Z wiekiem tworzy szeroką koronę, dlatego trzeba zostawić jej odpowiednio dużo miejsca.
Sosna himalajska wyróżnia się długimi, miękkimi i zwisającymi igłami. Może dorastać do znacznych rozmiarów, a jej naturalny, lekko płaczący pokrój pasuje do dużych ogrodów. Przy młodym egzemplarzu warto od razu zaplanować docelową przestrzeń.
Cyprysik nutkajski ‘Pendula’ nadaje się na wyeksponowane miejsce, w którym jego zwisające pędy będą widoczne z kilku stron. W wieku około 10 lat może osiągać mniej więcej 3 m wysokości, choć tempo wzrostu zależy od warunków.
Cedr himalajski ‘Golden Horizon’ zachowuje igły zimą, ale nie powinien być traktowany tak samo jak odporne sosny. Wymaga osłoniętego stanowiska, ponieważ mróz i wysuszający wiatr mogą go uszkadzać. Zimozieloność nie jest więc równoznaczna z wysoką mrozoodpornością.
Modrzew i metasekwoja – wyjątki wśród iglaków
Najbardziej znanym drzewem iglastym, które zrzuca igły jesienią, jest modrzew. Jego igły są delikatne i nie są przystosowane do pozostawania na pędach przez całą zimę. Zrzucenie ich ogranicza parowanie oraz zmniejsza powierzchnię, na której może zatrzymywać się śnieg.
Ma to znaczenie także dla gałęzi. Modrzew jest gęsto ugałęziony, a ciężka pokrywa śnieżna mogłaby zwiększać ryzyko ich uszkodzenia. Podobny cykl występuje u metasekwoi chińskiej i cyprysika błotnego. Wiosną drzewa te wypuszczają nowe, jasnozielone igły.
Czy iglaki wymieniają igły?
Tak. Zimozielone drzewo nie zachowuje tych samych igieł przez całe życie. Wymiana odbywa się stopniowo, w różnym tempie zależnie od gatunku, dlatego zwykle nie widać jej jako nagłego jesiennego opadania.
Pełny cykl wymiany igieł może trwać około 3–11 lat. U sosny jest to zwykle mniej więcej 3–5 lat, u świerka 5–7 lat, u cisa 6–8 lat, a u jodły nawet 8–11 lat. Starsze igły żółkną lub brązowieją i opadają, najczęściej wewnątrz korony. Samo ich opadanie nie musi oznaczać choroby. Niepokój powinno wzbudzić dopiero masowe brązowienie młodych przyrostów, zamieranie pędów albo wyraźne osłabienie całej rośliny.
Zimozieloność oznacza zachowanie igieł zimą, a nie ich nieograniczoną trwałość. Każdy iglak stopniowo wymienia starsze igły, tylko robi to mniej gwałtownie niż modrzew.
Jeśli zależy Ci na zieleni w ogrodzie przez cały rok, najłatwiej wybierać spośród sosen, jodeł, świerków, cyprysików i wielu cedrów. Przy zakupie sprawdź jednak nie tylko kolor i pokrój, lecz także odporność danego gatunku na mróz oraz potrzebę osłony przed zimowym wiatrem.
