Mszyce to niewielkie, miękkie owady z grupy pluskwiaków, które wysysają soki z roślin i żerują w licznych koloniach. Osłabiają pędy oraz liście, powodują ich deformacje, wydzielają spadź i mogą przenosić choroby wirusowe. Zwalczanie najlepiej rozpocząć od szybkiego spłukania szkodników i metod naturalnych, a po środki chemiczne sięgać dopiero przy silnym porażeniu.
Czym są mszyce?
Mszyce mają zwykle do 5 mm długości, miękkie ciało i różne ubarwienie – od kremowego i zielonego po żółte, pomarańczowe lub czarne. Występują zarówno w formie bezskrzydłej, jak i uskrzydlonej. W Polsce spotyka się około 700 gatunków tych owadów.
Żerują, nakłuwając tkanki i wysysając sok z roślin. Najczęściej gromadzą się na młodych pędach, spodniej stronie liści i pąkach. Kolonia może liczyć od kilkudziesięciu do setek osobników, dlatego niewielka liczba zauważonych mszyc może szybko przerodzić się w większy problem. Niektóre gatunki rozwijają się na jednym gatunku rośliny, a inne w ciągu cyklu życiowego korzystają z dwóch żywicieli. Ta cecha pomaga wyjaśnić, dlaczego szkodniki mogą pojawiać się na różnych roślinach w kolejnych częściach sezonu.
Jak rozpoznać obecność mszyc?
Pierwszym sygnałem jest skupisko drobnych owadów na młodych przyrostach. Roślina może wyglądać na osłabioną mimo regularnego podlewania. Mszyce pobierają sok potrzebny do wzrostu, a ich żerowanie uszkadza delikatne tkanki.
Na atak wskazują także następujące objawy:
- deformacja młodych liści, pędów i pąków;
- więdnięcie rośliny, które nie wynika z suszy;
- lepka spadź na liściach i podłoże pokryte lepką warstwą;
- czarny nalot grzybów sadzakowych rozwijających się na spadzi;
- obecność mrówek, które mogą korzystać ze spadzi i przenosić mszyce na kolejne części rośliny.
Spadź ogranicza dostęp światła do powierzchni liści, gdy rozwijają się na niej grzyby sadzakowe. Mszyce mogą też przenosić choroby wirusowe, więc ich szkodliwość nie ogranicza się do samego wysysania soków.
Szczególnie często pojawiają się na różach, jaśminowcach, hibiskusach, porzeczkach, czarnym bzie, nasturcjach, petuniach i rumianku. Warto kontrolować te rośliny zwłaszcza na początku sezonu oraz po pojawieniu się młodych przyrostów.
Jak zwalczać mszyce?
Metodę dobierz do liczebności kolonii, rodzaju rośliny i miejsca uprawy. Przy pojedynczych osobnikach wystarczą często działania mechaniczne. Silniejsze porażenie wymaga powtarzania zabiegów, ponieważ oprysk musi dotrzeć do owadów ukrytych na spodniej stronie liści.
| Metoda | Typ inwazji | Wpływ na środowisko |
| Mechaniczna – spłukiwanie wodą | Pojedyncze osobniki i małe kolonie | Niski, o ile strumień wody nie uszkadza rośliny |
| Naturalna – mydło potasowe i preparaty roślinne | Małe i średnie kolonie | Zwykle mniejszy niż przy insektycydach, wymaga ostrożnego stosowania |
| Ekologiczna – gotowe preparaty mechaniczne | Kolonie na roślinach ozdobnych i użytkowych | Zależny od etykiety i sposobu użycia, preparat oblepia szkodniki |
| Chemiczna | Silne lub rozległe porażenie | Możliwe zagrożenie dla zapylaczy i innych pożytecznych owadów |
Przy pierwszych oznakach porażenia postępuj według takiej kolejności:
- Obejrzyj roślinę. Sprawdź młode pędy, pąki oraz spodnią stronę liści. Usuń silnie zasiedlone fragmenty, jeśli nie osłabi to nadmiernie rośliny.
- Spłucz mszyce wodą. Skieruj niezbyt silny strumień na kolonie, tak aby nie połamać pędów. Zabieg może wymagać powtórzenia po kilku dniach.
- Zastosuj preparat o łagodniejszym działaniu. Przydatne bywają roztwory z mydłem potasowym, preparaty na bazie wyciągów roślinnych oraz gotowe środki działające mechanicznie. Produkty oparte na polisacharydach oblepiają szkodniki i ograniczają im dostęp do powietrza. Stosuj je zgodnie z etykietą, szczególnie na roślinach jadalnych.
- Rozważ środek chemiczny dopiero przy silnym porażeniu. Wybierz preparat dopuszczony do danej rośliny i przestrzegaj informacji o dawkowaniu, liczbie zabiegów oraz okresie karencji.
Oprysk chemiczny wykonuj wieczorem, gdy pszczoły i inne zapylacze przestają latać. Nie pryskaj kwitnących roślin podczas ich oblotu ani w pełnym słońcu. Nawet środek przeznaczony do zwalczania mszyc może zaszkodzić pożytecznym owadom. Przy masowym porażeniu dużych drzew lub całego sadu lepiej skorzystać z pomocy osoby zajmującej się ochroną roślin.
Jak ograniczyć ryzyko pojawienia się mszyc?
Profilaktyka nie gwarantuje całkowitego braku szkodników, ale utrudnia ich szybkie namnożenie. Rośliny rosnące w dobrych warunkach zwykle lepiej znoszą żerowanie niż okazy osłabione suszą, przelaniem lub niewłaściwym nawożeniem.
W ogrodzie pomagają następujące działania:
- regularne oglądanie młodych pędów i szybkie usuwanie pierwszych kolonii;
- usuwanie chwastów, które mogą być roślinami żywicielskimi dla mszyc;
- zapewnienie roślinom właściwego podlewania, światła i nawożenia;
- tworzenie warunków dla biedronek, złotooków i innych naturalnych wrogów mszyc;
- ograniczenie oprysków o szerokim działaniu, aby nie niszczyć owadów pożytecznych.
Biedronki i złotooki mogą naturalnie zmniejszać liczebność kolonii. Domki dla owadów nie zastąpią obserwacji roślin, ale pomagają tworzyć środowisko sprzyjające organizmom pożytecznym. Najlepsze efekty daje połączenie monitorowania, szybkiego spłukiwania i oszczędnego stosowania preparatów.
