Kwiaty i owoce czarnego bzu zbiera się w różnych porach i wykorzystuje w innym celu. Kwiaty, dostępne zwykle na przełomie maja i czerwca, stosuje się głównie do naparów i syropów wspierających organizm podczas przeziębienia. Owoce dojrzewają później, najczęściej we wrześniu, i nadają się na soki oraz konfitury, ale dopiero po obróbce termicznej.
Kwiaty czy owoce czarnego bzu – co wybrać?
Czarny bez (Sambucus nigra L.) dostarcza dwóch różnych surowców zielarskich. Kwiaty kojarzy się przede wszystkim z działaniem napotnym i wsparciem przy infekcjach górnych dróg oddechowych. Owoce zawierają antocyjany i inne polifenole, dlatego wykorzystuje się je głównie w przetworach spożywanych w sezonie jesienno-zimowym.
Wybór zależy więc od celu. Na napar przy pierwszych objawach przeziębienia lepiej sprawdzą się kwiaty. Jeśli chcesz przygotować sok, syrop lub konfiturę na późniejszy sezon, zbieraj dojrzałe owoce. W obu przypadkach najpierw trzeba prawidłowo rozpoznać roślinę.
Najważniejsze różnice między kwiatami a owocami
| Cecha | Kwiaty | Owoce |
|---|---|---|
| Okres zbioru | Koniec maja i czerwiec, czasem początek lipca | Sierpień i wrzesień, często także październik |
| Główne składniki | Flawonoidy, kwasy fenolowe, olejki eteryczne | Antocyjany, polifenole, kwasy organiczne, witamina C |
| Główne zastosowanie zielarskie | Wsparcie przy przeziębieniu, działanie napotne | Wsparcie diety i odporności dzięki związkom antyoksydacyjnym |
| Popularne przetwory | Napary i syropy | Soki, syropy, dżemy i konfitury |
Kwiaty zbieraj w suchy, słoneczny dzień, gdy baldachy są całkowicie rozwinięte. Owoce powinny być niemal czarne, błyszczące i miękkie. Zielone, czerwone lub matowe jagody są niedojrzałe i nie nadają się do jedzenia.
Jak rozpoznać czarny bez i nie pomylić go z hebdem?
Największe zagrożenie podczas samodzielnego zbioru stanowi pomylenie czarnego bzu z bzem hebdem (Sambucus ebulus). Obie rośliny mają podobne kwiatostany i owoce, ale różnią się pokrojem oraz budową pędów. Hebd jest rośliną trującą, dlatego sama barwa owoców nie wystarcza do identyfikacji.
Przed zbiorem zwróć uwagę na kilka cech rozpoznawczych:
- Czarny bez jest zdrewniałym krzewem lub niewielkim drzewem, natomiast hebd to bylina, która co roku odrasta z ziemi.
- Po ostrożnym przekrojeniu młodego pędu czarny bez ma biały, miękki rdzeń, a hebd – rdzeń zielonkawy.
- U czarnego bzu dojrzałe owoce tworzą zwisające baldachy, podczas gdy owocostany hebdu są zwykle skierowane ku górze.
- Czarny bez ma najczęściej szeroką, rozgałęzioną koronę, a hebd rośnie bardziej pionowo i osiąga mniejszy rozmiar.
Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj rośliny. Sprawdzenie pędu i ułożenia owoców jest ważniejsze niż podobieństwo koloru czy zapachu.
Surowe owoce czarnego bzu – ważne ostrzeżenie
Surowych i niedojrzałych owoców czarnego bzu nie wolno spożywać. Zawierają sambunigrynę, czyli glikozyd cyjanogenny, który może podrażniać przewód pokarmowy i wywołać nudności, wymioty, bóle brzucha lub biegunkę. Związek ten występuje także w innych nieprzetworzonych częściach rośliny, dlatego do domowych przetworów wykorzystuj wyłącznie dojrzałe owoce.
Owoce trzeba ugotować, poddać pasteryzacji albo wysuszyć w odpowiednich warunkach. Sama zmiana koloru nie zastępuje obróbki. Nie dodawaj surowych jagód do koktajli, deserów ani sałatek.
Jak zbierać bez bezpiecznie dla siebie i środowiska?
Ścinaj całe baldachy ostrym sekatorem lub nożem, nie wyrywając gałązek. Kwiaty zbieraj po obeschnięciu rosy, ponieważ wilgotny surowiec łatwiej pleśnieje podczas suszenia. Owoce najlepiej odcinać z szypułkami i oddzielać od nich dopiero w domu.
Miejsce zbioru ma równie duże znaczenie jak termin. Wybieraj krzewy oddalone od ruchliwych dróg, wysypisk, terenów przemysłowych i pól, na których stosuje się opryski. Nie ogołacaj całej rośliny. Pozostaw część kwiatów dla owadów zapylających, a część owoców dla ptaków i innych zwierząt.
Co przygotować z kwiatów, a co z owoców?
Najprostszy podział wygląda tak: kwiaty przeznacz na łagodne przetwory i napary, a owoce na produkty wymagające gotowania lub pasteryzacji. Przygotowanie może przebiegać w kilku krokach:
- Kwiaty – oczyść je z większych zanieczyszczeń, oddziel grubsze łodyżki i wysusz w cieniu, w przewiewnym miejscu. Z suszu przygotujesz napar, a ze świeżych baldachów syrop.
- Napar z kwiatów – zalej susz gorącą wodą i pozostaw do zaparzenia. Taka forma jest tradycyjnie wykorzystywana jako wsparcie przy przeziębieniu i podwyższonej temperaturze.
- Owoce – wybierz wyłącznie dojrzałe, ciemne jagody, usuń niedojrzałe sztuki i odłącz owoce od szypułek.
- Przetwory owocowe – gotuj owoce przed spożyciem. Możesz przygotować z nich sok, syrop, dżem lub konfiturę, zależnie od potrzeb i ilości cukru w recepturze.
Jeśli szukasz wsparcia przy infekcji dróg oddechowych, częściej wybiera się kwiaty i ich działanie napotne. Gdy zależy Ci na przetworze bogatym w antocyjany, wybierz dojrzałe owoce. Nie zastępują one leczenia, a przy ciąży, karmieniu piersią, chorobach przewlekłych lub stałym przyjmowaniu leków warto skonsultować ich stosowanie z lekarzem albo farmaceutą.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
