Najintensywniej ptaki śpiewają w kwietniu i maju, a wyraźne wyciszenie zwykle zaczyna się w czerwcu i pogłębia w lipcu. Ludowe powiedzenie „na święty Wit, ptaki cyt” odnosi się do 15 czerwca. Nie oznacza to jednak całkowitej ciszy – ptaki nadal się odzywają, tylko śpiew nie dominuje już tak wyraźnie jak w szczycie sezonu lęgowego.
Do kiedy śpiewają ptaki?
Symboliczna data świętego Wita dobrze opisuje zmianę, którą można usłyszeć w przyrodzie. Wiosną wiele gatunków jednocześnie zajmuje terytoria, szuka partnera i ostrzega rywali. Wtedy poranny chór jest najgłośniejszy. W czerwcu śpiew stopniowo słabnie, a w lipcu w wielu miejscach słychać go już znacznie mniej.
To nie kalendarz decyduje o zachowaniu ptaków, lecz ich cykl lęgowy. Termin rozpoczęcia i zakończenia śpiewu zależy od gatunku, pogody, dostępności pokarmu oraz lokalnych warunków. Wczesna wiosna może przyspieszyć aktywność, a chłód lub deszcz ją opóźnić.
Dlaczego ptaki przestają śpiewać?
Śpiew pełni przede wszystkim funkcję komunikacyjną. Samiec informuje o zajętym terytorium, odstrasza konkurentów i sygnalizuje gotowość do rozrodu. Dla potencjalnej partnerki długość, siła i złożoność głosu mogą być informacją o kondycji samca. Śpiew wiąże się więc z realnym kosztem, ponieważ zdradza położenie ptaka i wymaga energii.
W okresie lęgowym rośnie poziom testosteronu, hormonu związanego między innymi z zachowaniami rozrodczymi i obroną terytorium. Po zakończeniu godów jego poziom zwykle spada, a wraz z nim maleje potrzeba intensywnego śpiewania. Nie jest to nagła zmiana u wszystkich ptaków, lecz stopniowe przejście do kolejnej fazy sezonu.
Ptaki kierują wtedy energię na karmienie młodych, pilnowanie gniazda i zdobywanie pokarmu. Po usamodzielnieniu się piskląt rozpoczyna się także okres regeneracji i pierzenia, a niektóre gatunki przygotowują się do migracji. Głośne nawoływanie może w tym czasie nie przynosić już takich korzyści jak wiosną, a dodatkowo zwiększa ryzyko wykrycia przez drapieżnika.
Lipcowa cisza jest naturalnym etapem cyklu życia ptaków, a nie dowodem na to, że zniknęły z okolicy.
Które ptaki śpiewają dłużej?
Reguła ma wiele wyjątków. Niektóre ptaki utrzymują terytorium przez większą część lata, inne powtarzają lęg po stracie pierwszego zniesienia. W takim przypadku samiec znów musi przyciągnąć partnerkę i bronić miejsca odpowiedniego do rozrodu.
Latem szczególnie często można usłyszeć:
- Kosa – śpiewa o świcie i zmierzchu, a w miastach przy sztucznym świetle może odzywać się także późnym wieczorem.
- Wilgę – jej charakterystyczne głosy pozostają słyszalne w cieplejszej części sezonu.
- Drozda śpiewaka – może kontynuować śpiew w leśnych i zadrzewionych siedliskach.
- Trznadla – należy do gatunków, które potrafią odzywać się przez dużą część dnia, także w środku lata.
Pojedyncze głosy mogą należeć również do ptaków, które przystąpiły do kolejnego lęgu. Warto też odróżnić śpiew od innych dźwięków. Latem nadal słychać nawoływania kontaktowe, głosy alarmowe i odgłosy młodych proszących o pokarm. Ptasia aktywność głosowa nie kończy się więc wraz z czerwcowym wyciszeniem.
Czy ptaki śpiewają zimą?
Tak. Ptasi śpiew nie jest zjawiskiem wyłącznie wiosennym. Osiadłe gatunki, takie jak sikory i kowaliki, mogą rozpoczynać regularniejsze śpiewanie już zimą, zwłaszcza w cieplejsze dni i w pobliżu przesilenia zimowego. Pojedynczych głosów można czasem słuchać także jesienią.
Wczesne zimowe śpiewy zapowiadają przedwiośnie i zajmowanie terytoriów. Kosy, rudziki czy bogatki mogą odzywać się poza głównym sezonem lęgowym, choć ich aktywność jest wtedy zwykle krótsza i mniej intensywna niż w kwietniu lub maju.
Co zakłóca naturalny ptasi zegar?
Godziny śpiewu wyznacza przede wszystkim światło. Najwięcej ptaków odzywa się przed wschodem słońca i krótko po nim, gdy jest jeszcze cicho, a dźwięk dobrze się niesie. Ten rytm określa się czasem jako „ptasi zegar”. W mieście może on wyglądać inaczej niż w lesie, na łące czy nad mokradłem.
Na aktywność głosową wpływają między innymi:
- Zanieczyszczenie światłem – latarnie i oświetlone szklarnie mogą powodować wcześniejsze rozpoczynanie śpiewu oraz późniejsze kończenie go o zmierzchu. Szczególnie wyraźnie reagują na to kosy i rudziki.
- Hałas – ruch uliczny nie musi przesuwać pory śpiewu, ale zmusza ptaki do śpiewania głośniej, szybciej lub na innych częstotliwościach, aby ich głos przebił się przez tło akustyczne.
- Warunki pogodowe – silny wiatr, deszcz i niska temperatura ograniczają śpiew, ponieważ utrudniają zarówno komunikację, jak i zdobywanie pokarmu.
Najlepszy czas na słuchanie ptaków przypada na wiosenny poranek, lecz także latem i zimą można usłyszeć gatunki aktywne poza głównym sezonem lęgowym.
Dlatego odpowiedź na pytanie „do kiedy śpiewają ptaki?” brzmi: najgłośniejszy chór zwykle słabnie około połowy czerwca, a w lipcu wiele gatunków wycisza się z powodu zakończenia lęgów. Pojedyncze śpiewy, nawoływania i głosy alarmowe pozostają jednak częścią przyrody przez cały rok.
