Najwięcej cienia w krótkim czasie dają drzewa o szerokiej koronie, dużych liściach i szybkim wzroście, przede wszystkim surmia, brzoza pożyteczna ‘Long Trunk’ oraz wiąz ‘Camperdownii’. Przy tarasie nie wystarczy jednak posadzić pierwszego szybko rosnącego gatunku. Trzeba uwzględnić docelową wielkość, korzenie, liście trafiające do rynien oraz możliwość formowania korony.
Na co zwrócić uwagę przed zakupem?
Szybko rosnące drzewo może zacienić taras wcześniej niż gatunek długowieczny, ale często ma mniej trwałe drewno, wymaga regularnego cięcia albo szybciej osiąga rozmiar trudny do kontrolowania. Wierzba i topola są dobrym przykładem roślin, które szybko budują masę, lecz nie zawsze sprawdzają się tuż przy domu.
Przy tarasie znaczenie ma także wielkość liści. Duże liście surmii czy klonu łatwiej zgrabić niż drobne liście wierzby lub lipy. Każde drzewo liściaste będzie jednak wymagało jesiennego sprzątania, a posadzone zbyt blisko budynku może zanieczyszczać rynny.
Nie sadź dużego drzewa bezpośrednio przy fundamencie, ścianie ani instalacjach podziemnych. Konkretna odległość zależy od gatunku, docelowej średnicy korony, warunków wodnych i rodzaju budynku. W małym ogrodzie bezpieczniej wybrać formę szczepioną wysoko lub drzewo o przewidywalnym pokroju, a miejsce sadzenia wyznaczyć tak, by korona nie opierała się o elewację i nie wchodziła w rynny.
Drzewo posadzone przy tarasie powinno dawać cień, ale nie może wymuszać ciągłego skracania konarów ani zagrażać fundamentom, rynnom i nawierzchni.
Przed zakupem sprawdź cztery kwestie:
- docelową wysokość i szerokość korony,
- tempo wzrostu oraz trwałość drewna,
- wymagania dotyczące gleby, wilgotności i światła,
- możliwość podniesienia lub spłaszczenia korony przez cięcie.
Jakie drzewa które dają cień w ogrodzie wybrać?
Poniższe zestawienie obejmuje gatunki przydatne w różnych sytuacjach: od szybkiego efektu po formy, które łatwiej dopasować do małego tarasu.
| Gatunek | Tempo wzrostu | Kluczowa cecha | Zastosowanie |
|---|---|---|---|
| Surmia, czyli katalpa | Szybkie | Duże liście i parasolowata korona | Cień nad tarasem, soliter |
| Brzoza pożyteczna ‘Long Trunk’ | Około 0,5–1 m rocznie | Wysokie szczepienie i zwisające pędy | Cień w ograniczonej przestrzeni |
| Wiąz ‘Camperdownii’ | Umiarkowane do szybkiego | Zwieszająca się, szeroka korona | Ozdobny żywy parasol |
| Jabłoń | Umiarkowane | Kwiaty, owoce i sezonowy cień | Ogród użytkowy |
| Orzech włoski | Umiarkowane | Bardzo gęsty cień | Duży ogród na przepuszczalnej glebie |
Surmia – szybki cień z dużych liści
Surmia, nazywana także katalpą, tworzy szeroką koronę przypominającą parasol i dorasta mniej więcej do 10 m. Jej duże liście zapewniają głęboki cień, a jesienią opadające liście są łatwiejsze do uprzątnięcia niż drobne liście wielu innych gatunków. Drzewo kwitnie na biało i wytwarza charakterystyczne, długie strąki.
Surmia potrzebuje ciepłego, słonecznego stanowiska. W chłodniejszych miejscach młode egzemplarze mogą wymagać ochrony przed mrozem, a szeroka korona wymaga zachowania odstępu od domu, przewodów i rynien.
Brzoza ‘Long Trunk’ i wiąz ‘Camperdownii’
Brzoza pożyteczna ‘Long Trunk’ jest formą szczepioną wysoko, dzięki czemu przestrzeń pod koroną pozostaje dostępna. Zwisające pędy mogą z czasem stworzyć gęsty ekran, a biała kora dodaje drzewu waloru ozdobnego. W szkółce kora młodych lub szczepionych egzemplarzy nie zawsze jest jeszcze intensywnie biała, dlatego przed zakupem warto sprawdzić etykietę i miejsce szczepienia.
Wiąz ‘Camperdownii’ tworzy mocno zwisającą koronę i może wyglądać jak naturalny parasol. Jego młode pędy można prowadzić wyżej, ale starsze gałęzie bywają kruche. Trzeba więc zostawić mu dużo miejsca i regularnie usuwać konary uszkodzone lub rosnące w kierunku elewacji.
Drzewa owocowe jako źródło cienia
Jabłoń łączy sezonowy cień z kwitnieniem i owocami, dlatego sprawdzi się tam, gdzie drzewo ma być także użytkowe. Trzeba jednak zaakceptować opadające owoce, liście i konieczność cięcia korony. Przy tarasie lepiej wybierać odmiany o umiarkowanej sile wzrostu, prowadzone na wyższym pniu.
Orzech włoski daje bardzo mocny cień, ale potrzebuje dużo miejsca. Nie powinien rosnąć na stanowisku z wysokim poziomem wód gruntowych, chyba że zapewniono skuteczny drenaż. W mniejszym ogrodzie rozsądniejszym wyborem może być morwa albo niewielka jabłoń.
Drzewa owocowe mają kilka wyraźnych zalet i wad:
- Cień i plon – jedno drzewo pełni funkcję ozdobną oraz użytkową.
- Kwitnienie wiosną – jabłonie, grusze i wiśnie dekorują ogród przed rozwojem pełnej korony.
– przy tarasie mogą brudzić nawierzchnię i przyciągać owady. - Regularne cięcie – pozwala utrzymać koronę poza dachem, oknami i rynnami.
Jak posadzić i uformować drzewo przy tarasie?
Formowanie zaczyna się już przy sadzeniu. Nie chodzi o silne skracanie wszystkich gałęzi, lecz o stopniowe budowanie korony na wysokości, która zacieni miejsce wypoczynku i pozostawi przejście pod drzewem.
- Wybierz miejsce poza zasięgiem fundamentów, instalacji i rynien, uwzględniając docelową szerokość korony.
- Wykop dołek około dwa razy szerszy od bryły korzeniowej i nieco głębszy, a następnie dopasuj podłoże do wymagań gatunku.
- Umieść drzewo na takiej wysokości, na jakiej rosło w pojemniku lub szkółce, zasypz ziemią i obficie podlej.
- Przywiąż młode drzewo do palika szeroką taśmą, aby ustabilizować bryłę, ale nie uszkodzić pnia.
- W kolejnych sezonach usuwaj pędy konkurujące z przewodnikiem, gałęzie skierowane ku elewacji oraz te, które obniżają koronę bardziej, niż potrzebujesz.
Przy formach szczepionych nie skracaj bez potrzeby wszystkich zwisających pędów. Lepiej usuwać pojedyncze gałęzie kolidujące z przejściem albo rynną. Cięcie wykonuj zgodnie z wymaganiami gatunku, ponieważ zbyt intensywne skracanie może pobudzać niekontrolowany wzrost i osłabiać strukturę korony.
Co zrobić, gdy nie można czekać na cień?
Najprostsze rozwiązanie tymczasowe to biały żagiel ogrodowy, który można zdemontować po rozrośnięciu się drzewa. Przy tarasie sprawdzi się także pergola z pnączem. Glicynia daje silne zacienienie, ale wymaga stabilnej konstrukcji, ponieważ z czasem staje się ciężka. Wysokie miskanty mogą uzupełnić cień rzucany przez nisko formowane drzewa, choć nie zastąpią szerokiej korony.
Jeżeli zależy Ci na szybkim cieniu nad tarasem, wybierz surmię na większej działce albo szczepioną wysoko brzozę ‘Long Trunk’ w ograniczonej przestrzeni. Na efektowny, zwisający parasol nadaje się wiąz ‘Camperdownii’. Gdy najważniejsze są owoce, postaw na jabłoń, a orzech włoski wybierz tylko wtedy, gdy masz dużo miejsca i przepuszczalną glebę.
